Mevsim Değişikliği İnsanları Nasıl Etkiler ?

Ana Sayfa » Güncel » Mevsim Değişikliği İnsanları Nasıl Etkiler ?

Mevsimsel Affektif Bozukluk

Her sabah uykumuzdan coşkuyla uyansak, yeni bir güne adım atmak için sabırsızlanarak yataklarımızdan sevinç içinde fırlasak, tüm gün ne enerjimiz ne de yüzümüzdeki gülümseme asla eksilmese… Keşke. Fakat yok bu şekilde bir dünya! Yaşadığımız dünya enerjimizi sömürmek, yaşama sevincimizi köreltmek için türlü sürprizlerle dolu ne yazık ki. Ne kadar genç, ne kadar sportmen, ne kadar beslenme uzmanı olursak olalım gerek bedenen gerekse ruhen bitkin, bitkin, bezgin hatta depresif hallerimiz olması kaçınılmaz. Aynı gün içinde bile onlarca değişik duyguyu bir arada yaşıyoruz. Aslına bakarsak bu durum oldukça naturel ve son aşama insanca. Her vakaya aynı duygusal tepkileri verseydik garip olurdu. Aslolan sorun, duygusal tepkilerimizi yerine, zamanına uygun ve doğru halde ifade edebilmemiz. Pozitif ya da negatif tüm duyguların fazla derin ve gereğinden uzun sürmesi, sağlıksız bir ruh halini işaret eder. Son yıllarda adını fazlaca sık duyduğumuz depresyon işte tam da bunu işaret ediyor; herhangi bir sebep olsun ya da olmasın, aylarca devam eden ve kişinin günlük yaşamını yaşamasına engel olan bezgin bir ruh hali.

Depresyon (Depresif Bozukluk) Nedir?

Üzüntü, kaygı, kaygı, korku, bitkinlik, karamsarlık, sorun benzer biçimde negatif duygular “depresif duygular” olarak tanımlanır. Bu tür duygular yaşamın naturel seyri içinde her insan tarafınca bazen hissedilir. Bu duygu durumlarının bazı bedensel fonksiyonları etkilemeye başlaması, öteki tüm duyguların üzerine çıkması, sıhhatli fikir üretmeyi engellemesi ve insanı tutsak alması hali ise “depresyon” olarak adlandırılır. Depresif bozukluk ya da yaygın kullanımıyla depresyon, beyin ve beyin salgılarının da etkili olduğu ruhsal bir hastalıktır. Kişinin hayatındaki bazı negatif gelişmelerle beraber genetik yatkınlık da depresif bozuklukların gelişmesinde etkili olur. Psikiyatri biliminin gelişim sürecinde oldukça çeşitli depresif bozukluk alt tipi tanımlanmış ve hepsi ayrı ayrı ele alınmıştır. Günümüzde ise depresyonun alt tipleriyle değil, tek bir hastalık olarak ele alınması ve hastalarda vakit içinde değişik şekillerde görülüyor olması fikri yaygındır. Geçmişten günümüze, tanımlanmış belli başlı depresyon türlerini

  • Majör depresyon
  • Manik depresyon (bipolar depresyon)
  • Melankoli
  • Psikotik depresyon
  • Maskeli depresyon
  • Atipik depresyon
  • Kronik depresyon (Distimi)
  • Doğum sonrası depresyon
  • Tane öncesi duygu – durum bozukluğu
  • Mevsim değişikliği depresyonu

şeklinde sıralayabiliriz. Bu yazımızda, mevsim değişikliği depresyonu olarak tanımlanan duygu-durum bozukluğundan söz edeceğiz.

Mevsim Değişikliği Depresyonu Nedir?

Mevsim değişikliği depresyonu psikiyatride duygularla ilgili anlamına gelen “affektif” sözcüğüyle de tanımlanır ve mevsimsel affektif bozukluk olarak ele alınır. Mevsim geçişleriyle insanların duygu-durumları içinde bir ilişki olduğu, eski çağlardan beri dikkat çeken fakat yakın süre öncesine kadar üstünde oldukça azca araştırma meydana getirilen bir mevzu. Her yıl aynı zamanlarda ve daha oldukça güz – kış aylarında süregelen emareler, ilkbahar – yazları sonlanır ve “kış depresyonu” olarak da adlandırılır. Nadiren yazları görülen türü de “yaz depresyonu” olarak isimlendirilir. Hanımlarda erkeklere nazaran daha sık rastlanır.

Mevsim Değişikliği Depresyonu Niçin Olur?

İnsan vücudundaki pek oldukca biyolojik, fizyolojik ve hormonal vaka, kendine özgü bir vakit düzeni içinde, döngüsel olarak gerçekleşir. Bu vakalara bağlı olarak da ruhsal ve davranışsal gelişmeler meydana gelir. Kronobiyoloji bilimi tarafınca incelenen yaygın olarak biyolojik saat olarak adlandırılan bu döngü içinde gelişen vakalar günlük bir ritme (sirkadiyen ritim) sahiplerdir. Mesela; uyku – uyanıklık döngüsü, belli saatlerde değişen vücut ısısı ve hormon seviyeleri, gün içinde duygularda ortaya çıkan değişimler ve bazı bilişsel işlevler bu şekilde bir ritim içinde gerçekleşir. Bu döngüde meydana gelen bir aksaklık, başta depresyon olmak suretiyle bazı psikiyatrik hastalıklara sebep olur.

Tiroid, kortizol ve prolaktin hormonlarının dönemsel değişimleri ile ışığın melatonin ve serotonin salgıları üstündeki tesirinin, mevsimsel depresyonla ilişkili olduğu kanıtlanmıştır. Gündelik faaliyetleri vücudun biyolojik saatine nazaran planlayarak bu işlerden daha verimli sonuçlar alınacağı görüşü de oldukça yaygın.
Günümüzde gelinen noktada, biyolojik saat düzensizliklerinin mevsim değişikliği depresyonunda etkili olduğuna ilişkin 2 mekanizma olduğu biliniyor ve bunlara bağlı 2 varsayım bulunuyor.

1. Fotoperiyodik Varsayımı (Photoperiodic Hypothesis)

Pineal bezden salgılanan melatonin ışığa karşı duyarlıdır ve gece uykusuna geçişi sağlar. Yaz ve kış aylarındaki gece – gündüz saatlerinin farklılığı ile melatonin salınımındaki azalma bazı kişilerde depresyona sebep olabilir. Burada kişinin genetik olarak depresyona yatkınlığı da mühim rol oynar. Mevsimsel değişikliği depresyonu tanısı konmuş olan hastaların bir kısmında melatonin salınımında mevsimsel olarak belirgin şekilde farklılıklar görülür. Bazı hastalarda ise kış aylarında gündüz daha çok melatonin salınımı olduğu gözlenir.

2. Faz Kayması Varsayımı (Circadian Phase Shift Hypothesis)

Kış aylarında güneş ışığının daha azca olması sirkadyen ritimde gecikmeye sebep olur. Faz kayması varsayımına nazaran bu gecikme, vücudun moleküler ritmiyle uyku – uyanıklık evreleri arasındaki eşzamanlılığın bozulmasına sebep olur.

Mevsim Değişikliği Depresyonu Emareleri

  • Cinsel istekte azalma
  • Bitkinlik
  • Kaygı
  • Konsantrasyon güçlüğü
  • Özgüven azalması
  • Suçluluk duygusu
  • Karamsarlık
  • İntihar düşüncesi
  • Atipik depresyon emareleri; iştah artışı, aşırı uyuma, karbonhidrat tüketiminde artış, kilo alımı.
  • Depresif belirtilerin art arda 2 yıl süresince, aynı mevsimde, nerede ise aynı aylarda başlaması ve kendiliğinden düzelmesi.

Mevsim Değişikliği Depresyonu Tanı ve Tedavisi

Tüm tıbbi hastalıklar içinde en fazla, duygu-durum bozukluğu olan depresyon ve alt türleri olarak tanımlanmış hastalıklara rastlanır. Depresyon bir çok vakit anksiyete ile beraber seyreder. Anksiyete haricinde başka birçok hastalıkta da depresyon emarelerine rastlanması, gerçek depresyonun tanı ve tedavisini güçleştirir. Alzheimer, demans, epilepsi, multipl skleroz (MS), epilepsi (sara), parkinson, uyku apnesi benzer biçimde nörolojik hastalıklar ve Cushing sendromu, AIDS, kanser, böbrek hastalıkları ve üremi şeklinde endokrin sistemi hastalıkları depresyon benzeri emareler gösterir.

Günümüzde mevsim değişikliği depresyonu ile beraber öteki tüm depresyon türlerinin tanı kriterleri, Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) tarafınca gösterilen Ruhsal Bozuklukların Tanımlanması ve Sınıflandırılması (DSM) sisteminde ortaya konur. Hastalığın tedavisinde;

  • Sirkadyen ritim değişikliği uygulamaları; Fototerapi (ışık tedavisi), uyku yoksunluğu yöntemi, ilaç tedavisi.
  • Antidepresan sınıfı seçici serotonin gerialım inhibitörleri (SSRI) şekilleri tek başına fakat daha oldukça bir arada uygulanır.

Fototerapi yöntemi, antidepresan ilaçlar kadar etkili sonuçlar verir ve pek oldukca psikiyatrist tarafınca ilk tercih edilen yöntem olur. Tedavi sabah saatlerinde uygulandığında faz ilerlemesine, akşam saatlerinde ise faz gecikmesine sebep olarak sirkadyen ritim değişikliği sağlar. Suni bir ışık kaynağının karşısına 1 metre mesafede ve direkt ışığa maruz kalmayacak şekilde yan olarak oturan hastaya otuz dakika 10.000 lux ya da 2 saat 2500 lux gücünde ışık uygulanır.

Uyku yoksunluğu tedavisinde de amaç sirkadyen ritim değişikliği sağlamadır. Kısa sürede netice alınan etkili ve ekonomik bir tedavi yöntemi olduğundan tercih edilir. Kısmi ve total uyku yoksunluğu şeklinde 2 şekilde uygulanır. Kısmi uyku yoksunluğunda toplam uyku süresinin ilk ya da ikinci yarısında hasta uykusuz bırakılır. Total uyku yoksunluğunda ise hastanın bir geceyi tamamen uykusuz geçirerek ertesi gece düzgüsel saatlerde uyuması sağlanır. Bu tedavi yöntemi tek başına uygulanabildiği benzer biçimde antidepresan ya da lityum türevi ilaçların tesirini çoğaltmak için ilaç tedavisiyle beraber de uygulanabilir.

Bilhassa güz aylarında süregelen bitkinlik, mutsuzluk, bezginlik şeklinde şikayetleriniz var ise ve bahar ayları vardığında kendinizi daha iyi hissediyorsanız mevsim değişikliği depresyonu yaşıyor olabilirsiniz. Bir psikiyatri uzmanı şikayetlerinizi dinleyerek doğru tanıyı koyacak ve sizin için en doğru tedavi yöntemine karar verecektir.

Bir önceki yazımız olan Saç Dökülmesine Doğal Çözümler başlıklı makalemizde saç dökülmesine çözüm ahmet maranki, saç dökülmesine çözüm bulundu ve saç dökülmesine çözüm erkek hakkında bilgiler verilmektedir.

Mevsim Değişikliği İnsanları Nasıl Etkiler ? - Yorumlar

YORUMLARINIZI PAYLAŞIN

 

Yapılan Yorumlar

BENZER İÇERİKLERİlginizi çekebilecek diğer içerikler

SOSYAL MEDYADA BİZSitemizin sosyal medya hesapları

ÖNE ÇIKAN KATEGORİLER

RASTGELE İÇERİKLER

Berlin’de Konaklama Önerileri Kolay Saç Modelleri Ve Yapılışları Aç Kalarak Zayıflayanlar Kadınlar Kulübü Alıç Sirkesinin Faydaları Ahmet Maranki Yılbaşında Gidilecek Yerler Türkiye 2018 Formda Kalmak İçin Yapılması Gereken Egzersizler

FACEBOOK'TA BİZ

Hoş geldiniz

F5Yap.Com – Sosyal İçerik Platformu - Tüm Hakları Saklıdır